{"id":3165,"date":"2026-09-16T13:59:24","date_gmt":"2026-09-16T13:59:24","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zorkawollny.net\/?p=3165"},"modified":"2026-10-08T17:36:28","modified_gmt":"2026-10-08T17:36:28","slug":"slowa-zorka-wollny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/?p=3165","title":{"rendered":"S\u0142owa\/ Zorka Wollny"},"content":{"rendered":"

S\u0142owa\/ Manifest artystyczny:<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Alternatywa – <\/b>alternatywne miejsce kultury. Kiedy m\u00f3wi\u0119 o alternatywnym miejscu kultury (Nowa Szko\u0142a), mam na my\u015bli nie tylko alternatywny spos\u00f3b na prowadzenie miejsca kultury – oddolny, wsp\u00f3\u0142tworzony przez artyst\u00f3w, oparty na idei Zr\u00f3b To Sam, elastyczny – podatny na zmian\u0119 i szybszy w reakcji ni\u017c du\u017ce instytucje.<\/span><\/p>\n

Mam tak\u017ce na my\u015bli realn\u0105 alternatyw\u0119 dla os\u00f3b, kt\u00f3re mieszkaj\u0105 poza miastami. Alternatywn\u0105 propozycj\u0119 na sp\u0119dzanie czasu, inn\u0105 ni\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142, kuchnia lub p\u00f3j\u015bcie na melin\u0119.<\/span><\/p>\n

Miejsce do kt\u00f3rego mo\u017cna przyj\u015b\u0107 i do\u015bwiadczy\u0107 rzeczy nowych, otwieraj\u0105cych g\u0142ow\u0119. Miejsce mi\u0119kkie zapewniaj\u0105ce wytchnienie od bardzo trudnej rzeczywisto\u015bci, uzale\u017cnie\u0144, przemocy – brutalizmu kt\u00f3ry dotyka wiele os\u00f3b w trudnej sytuacji materialnej. Zapewniaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyobra\u017cenia sobie lepszego \u015bwiata i odkrycia swojej wra\u017cliwej i sprawczej strony.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Aktywizm – <\/b>czy sztuka tworzona z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 wymienionych powy\u017cej kontekst\u00f3w stanowi form\u0119 aktywizmu?<\/span><\/p>\n

Tak. Je\u015bli rozumie\u0107 aktywizm jako prac\u0119 na rzecz lepszego \u015bwiata. Uparte marzycielstwo i oferowanie alternatywy jest form\u0105 aktywizmu. Nie ka\u017cdy ma konstrukcj\u0119 psychiczn\u0105 pozwalaj\u0105c\u0105 na bezpo\u015bredni\u0105 konfrontacj\u0119 z przemoc\u0105, wyj\u015bcie na ulic\u0119, przes\u0142uchania, wys\u0142uchanie poszkodowanych, dzia\u0142anie na pierwszej linii bezpo\u015bredniej pomocy humanitarnej. Osoby dzia\u0142aj\u0105ce w tle – budowniczy ma\u0142ych sfer bezpiecze\u0144stwa i wytchnienia to tak\u017ce aktywi\u015bci spo\u0142eczni.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Klasa spo\u0142eczna <\/b>– aspekt zbyt ma\u0142o dyskutowany w kontek\u015bcie produkcji kultury.<\/span><\/p>\n

Wa\u017cna w dw\u00f3ch kontekstach:\u00a0<\/span><\/p>\n

    \n
  1. Publiczno\u015b\u0107 – produkcja skierowana do klasy wy\u017cszej, \u015bredniej i aspiruj\u0105cej klasy \u015bredniej jest inna i wolna od wyzwa\u0144, przed kt\u00f3rymi staje produkcja w\u0142\u0105czaj\u0105ca inne rodzaje publiczno\u015bci, cz\u0119sto oparta na kompromisie estetycznym. Ta druga ci\u0105gle traktowana jest z wy\u017cszo\u015bci\u0105 przez \u201cludzi kultury\u201d. Arogancja klasy wy\u017cszej jest bardzo widoczna w dyskusji o kulturze. Tak wyra\u017any podzia\u0142 podzia\u0142 na sztuk\u0119 wysok\u0105; muzyk\u0119 klasyczn\u0105 i sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 a teatr czy muzyk\u0119 dla gawiedzi nie s\u0142u\u017cy wizerunkowi spo\u0142ecznemu sztuki, sztuka wsp\u00f3\u0142czesna traci przez to zaufanie spo\u0142eczne.\n

    <\/span><\/li>\n

  2. Arty\u015bci\/tki\/*.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Artystki z klasy aspiruj\u0105cej stanowi\u0105 bardzo wa\u017cny element mediacji pomi\u0119dzy wytw\u00f3rcami a odbiorcami kultury. Poszerzaj\u0105 pole odbiorc\u00f3w sztuki. Cz\u0119sto czuj\u0105 si\u0119 nie na miejscu i niepewnie w sytuacjach wernisa\u017cowych, celebracyjnych, nie maj\u0105 \u0142atwo\u015bci istnienia w polityce kulturalnej. Godz\u0105 si\u0119 na ni\u017csze wynagrodzenia, wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 pracy, bior\u0105 na siebie rol\u0119 w\u0142asnych producent\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

    W kontek\u015bcie dyskusji o <\/span>ubezpieczeniach zdrowotnych dla artystek;<\/b> Uwa\u017cam \u017ce ubezpieczenia te nie s\u0105 kluczowe dla os\u00f3b posiadaj\u0105cych mieszkania i kamienice po rodzicach czyli p\u0142ynno\u015b\u0107 finansow\u0105 pozwalaj\u0105c\u0105 studiowa\u0107 co\u015b tak nie dochodowego jak sztuka.<\/span><\/p>\n

    S\u0105 one kluczowe po to, \u017ceby osoby niezale\u017cnie od pochodzenia mog\u0142y i chcia\u0142y studiowa\u0107 sztuk\u0119 i pracowa\u0107 w kulturze. S\u0105 kluczowe je\u015bli sztuka w Polsce nie ma by\u0107 ba\u0144k\u0105 spekulacyjn\u0105 i zabawk\u0105 elit, jak w krajach opartych na modelu neoliberalnym (USA) ale mocnym elementem ekonomii.\u00a0<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    Sztuka<\/b> mo\u017ce stanowi\u0107 pole dyskusji o spo\u0142ecze\u0144stwie w jakim chcemy \u017cy\u0107, o modelach spo\u0142ecznych, o kszta\u0142cie wsp\u00f3\u0142czesnych miast, o ideach stoj\u0105cych za decyzjami politycznymi, o modelach ekonomicznych. Dlatego spos\u00f3b jej produkcji i dopuszczanie os\u00f3b z szerokiego grona spo\u0142ecznego do tworzenia sztuki ma ogromne znaczenie.<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    Europa Wschodnia<\/b> – bardzo wa\u017cny element w dyskusji o produkcji kultury. Do\u015bwiadczenie wyrastania w innym modelu organizacji pa\u0144stwa wykreowa\u0142o podej\u015bcie i zrozumienie kontekst\u00f3w spo\u0142ecznych, kt\u00f3re powinno sta\u0107 si\u0119 wa\u017cnym elementem dyskusji o kulturze w Europie. Nie nale\u017cy go zapomina\u0107, wr\u0119cz przeciwnie przywo\u0142ywa\u0107 wyra\u017anie, ustawiaj\u0105c si\u0119 w roli partnera w rozmowie, kt\u00f3ry ma inne do\u015bwiadczenie i wiele do powiedzenia.<\/span><\/p>\n

    Dost\u0119pno\u015b\u0107 –<\/strong><\/p>\n

    Pustynia kulturalna poza du\u017cymi o\u015brodkami miejskimi powsta\u0142a w latach 90tych poprzez wprowadzenie modelu liberalnego, zlikwidowanie o\u015brodk\u00f3w sportowych, \u015bwietlic wiejskich i bibliotek, ca\u0142ego zaplecza sposob\u00f3w sp\u0119dzania czasu dla os\u00f3b z ma\u0142ych miejscowo\u015bci –<\/span><\/p>\n

    ta pustynia zosta\u0142a nagle zauwa\u017cona, poniewa\u017c stworzy\u0142a ogromnie niebezpieczn\u0105 przestrze\u0144 polityczn\u0105.<\/b>\u00a0<\/span><\/p>\n

    Wype\u0142niana jest teraz na szybko – przez programy europejskie, finansowanie budowy \u015bwietlic w ka\u017cdej wsi, zak\u0142adanie k\u00f3\u0142 gospody\u0144 wiejskich. Brakuje jednak ludzi, kt\u00f3rzy organizowali by wydarzenia w tych \u015bwietlicach. Cz\u0119sto stoj\u0105 one puste przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w roku. Dopiero tworz\u0105 si\u0119 NGO proponuj\u0105ce program dla ma\u0142ych o\u015brodk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

    \u00a0<\/span>Zrozumienie wagi tych proces\u00f3w jest wi\u0119ksze paradoksalnie w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w i ludzi kultury z europy zachodniej, kt\u00f3rzy rozumiej\u0105 to jako wa\u017cny element ekonomii spo\u0142ecznej, ni\u017c przez polityk\u00f3w i ludzi kultury w Polsce kt\u00f3rzy ci\u0105gle d\u0105\u017c\u0105 do \u201czachodniego modelu\u201d – bogatych inwestor\u00f3w prywatnych, lekcewa\u017c\u0105c ma\u0142e organizacje, lekcewa\u017c\u0105c polityczny aspekt pustki kulturalnej, b\u0119d\u0105c \u015blepi na wi\u0119ksz\u0105, \u015bwiatow\u0105 wag\u0119 tej politycznej gry.<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    Reprezentacja, polityka to\u017csamo\u015bci, przywilej\u00a0 – <\/b>s\u0142owa, kt\u00f3re przenikn\u0119\u0142y dyskusj\u0119 o kulturze w Europie. Przysz\u0142y z innego modelu produkcji kultury – z USA – i zosta\u0142y wch\u0142oni\u0119te niemal\u017ce bezrefleksyjnie. W dodatku przysz\u0142y ju\u017c w skarla\u0142ej formie, kiedy ich moc skutecznie zacz\u0119to os\u0142abia\u0107, a powinny zosta\u0107 zrewidowane z pozycji Europejskiej socjologii i filozofii. Mamy w Europie inne s\u0142owa, w kt\u00f3rych definicj\u0119 w\u0142o\u017cyli\u015bmy du\u017co wysi\u0142ku; prawa cz\u0142owieka, solidarno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    Przywilej <\/b>– s\u0142owo u\u017cywane bez zrozumienia, powinno by\u0107 dyskutowane w kontek\u015bcie deklaracji praw cz\u0142owieka, nie rzucane bezmy\u015blnie pomi\u0119dzy lud\u017ami z tego samego obszaru spo\u0142ecznego. Wymy\u015blone jako bardzo wa\u017cne s\u0142owo w kontek\u015bcie tej deklaracji.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Je\u015bli jestem uprzywilejowana poniewa\u017c mam prac\u0119 i dach nad g\u0142ow\u0105 to jak to si\u0119 ma do<\/span> artyku\u0142u 23 \u201cka\u017cdy ma prawo do pracy\u201d?, do tego \u017ce w Europie ustalili\u015bmy, \u017ce ka\u017cdy powinien mie\u0107 wy\u017cywienie, ubi\u00f3r, mieszkanie, opiek\u0119 medyczn\u0105\u201d?\u00a0<\/span><\/p>\n

    Nie jestem uprzywilejowana, nie \u201cdziel\u0119 si\u0119 swoim przywilejem\u201d. Mam szcz\u0119\u015bcie mie\u0107 zapewnione prawa, na kt\u00f3re um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 w Europie i kt\u00f3rych teraz odmawiamy imigrantom.<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    Reprezentacja <\/b>– dyskutujmy j\u0105 w kontek\u015bcie idei Solidarno\u015bci. Czy mam prawo czy nie mam prawa wypowiada\u0107 si\u0119 w imieniu osoby, kt\u00f3rej do\u015bwiadczenie znam tylko z opowie\u015bci? A co je\u015bli ta osoba akurat nie mo\u017ce zabra\u0107 g\u0142osu?\u00a0<\/span><\/p>\n

    Po to wymy\u015blili\u015bmy solidarno\u015b\u0107 \u017ceby m\u00f3c sympatyzowa\u0107 z ideami a nawet w\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 aktywnie w ich spo\u0142eczne respektowanie i widoczno\u015b\u0107. \u017beby idee mog\u0142y rozszerza\u0107 si\u0119 a nie zamyka\u0107 w gettach marginalizowanych grup.<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    Je\u015bli podczas dyskusji o sprawczo\u015bci politycznej feminizmu na scenie s\u0105 same kobiety i osoby niebinarne (HKW tej wiosny) to ta sprawczo\u015b\u0107 sama ogranicza si\u0119 do tego kr\u0119gu. Gdzie s\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani zak\u0142adaj\u0105cy ko\u0142a feministyczne? Gdzie s\u0105 cis kobiety wspieraj\u0105ce \u015brodowiska queer? Cz\u0119sto nie maj\u0105 \u015bmia\u0142o\u015bci tego robi\u0107 bo s\u0142owo \u201creprezentacja\u201d skutecznie blokuje ide\u0119 solidarno\u015bci.<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    To\u017csamo\u015b\u0107<\/strong> – dyskutujmy o niej\u00a0 w kontek\u015bcie empatii.<\/span><\/p>\n

     <\/p>\n

    S\u0142owa stanowi\u0105 wa\u017cny element kreowania kultury, kolonizacji kulturowej i polityki. Kultura, ekonomia i polityka s\u0105 ze sob\u0105 nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zane.\u00a0<\/b><\/p>\n

    Jako artystka zdaj\u0119 sobie z tego spraw\u0119.<\/b><\/p>\n

    <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    S\u0142owa\/ Manifest artystyczny:   Alternatywa – alternatywne miejsce kultury. Kiedy m\u00f3wi\u0119 o alternatywnym miejscu kultury (Nowa Szko\u0142a), mam na my\u015bli nie tylko alternatywny spos\u00f3b na prowadzenie miejsca kultury – oddolny, wsp\u00f3\u0142tworzony przez artyst\u00f3w, oparty na idei Zr\u00f3b To Sam, elastyczny – podatny na zmian\u0119 i szybszy w reakcji ni\u017c du\u017ce instytucje. Mam tak\u017ce na my\u015bli realn\u0105 alternatyw\u0119 dla os\u00f3b, kt\u00f3re mieszkaj\u0105 poza miastami. Alternatywn\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3165","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3165","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3165"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3166,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3165\/revisions\/3166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}