{"id":2799,"date":"2023-04-28T14:24:37","date_gmt":"2023-04-28T14:24:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zorkawollny.net\/?p=2799"},"modified":"2026-10-08T17:36:28","modified_gmt":"2026-10-08T17:36:28","slug":"koncert-na-rzeczywistosc-stach-szablowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/?p=2799","title":{"rendered":"KONCERT NA RZECZYWISTO\u015a\u0106 – Stach Szab\u0142owski"},"content":{"rendered":"

Koncert na rzeczywisto\u015b\u0107. O<\/strong>\u00a0postartystycznych praktykach Zorki Wollny<\/strong><\/p>\n

Jednym ze sposob\u00f3w opisania \u015bwiata sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej jest przedstawienie go jako obszaru, na kt\u00f3ry dialektycznie oddzia\u0142uj\u0105 przeciwstawne pola grawitacyjne. Jedno z nich to si\u0142a ci\u0105\u017cenia korupcji praktyk artystycznych przez rynek, kapita\u0142, \u017cywio\u0142y utowarowienia idei, potwierdzenia nier\u00f3wno\u015bci i spo\u0142ecznego uprzywilejowania. Drugie pole wyznaczone jest przez d\u0105\u017cenia do ustanowienia sztuki jako techniki oporu, narz\u0119dzia emancypacji, j\u0119zyka artykulacji dyskursu praw i mi\u0119dzyludzkiej solidarno\u015bci.
\nTakie opisanie \u015bwiata sztuki okazuje si\u0119 szczeg\u00f3lnie pomocne w refleksji nad tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Zorki Wollny. Artystka operuje w polu oddzia\u0142ywania drugiej z tych grawitacyjnych si\u0142 \u2013 i wyb\u00f3r ten nale\u017cy do istoty jej praktyki, ufundowanej na postawie, kt\u00f3ra nosi wyra\u017any rys prometejski.<\/p>\n

W zasobach teorii i tradycji sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej nie brakuje poj\u0119\u0107 i koncept\u00f3w, kt\u00f3re – jak na przyk\u0142ad estetyka relacyjna czy rze\u017aba spo\u0142eczna – mog\u0105 by\u0107 przydatne w dyskutowaniu tw\u00f3rczo\u015bci Wollny. A jednak pr\u00f3by klasyfikacji jej dorobku przez krytyk\u0119 artystyczn\u0105 napotykaj\u0105 na pewne trudno\u015bci. Wynikaj\u0105 one z faktu, \u017ce cho\u0107 artystka wywodzi si\u0119 ze \u015bwiata sztuk wizualnych, operuje jako\u015bciami, kt\u00f3re nie \u0142atwo zinstytucjonalizowa\u0107 czy zreprodukowa\u0107. Czasem trudno je nawet w dos\u0142ownym sensie zobaczy\u0107. Mowa o takich efektach artystycznej pracy jak mi\u0119dzyludzkie relacje, do\u015bwiadczenie uczestnictwa i poczucie wsp\u00f3lnoty, poj\u0119tych jako wytwory artystyczne, swego rodzaju dzie\u0142a sztuki.
\nW praktyce Wollny uprzywilejowane miejsce zajmuj\u0105 szeroko poj\u0119te dzia\u0142ania performatywne, a tak\u017ce d\u017awi\u0119k i g\u0142os wybrzmiewaj\u0105cy w przestrzeni spo\u0142ecznej; nieprzypadkowo do ulubionych figur artystki nale\u017cy ch\u00f3r. Formy, kt\u00f3rych u\u017cywa cz\u0119sto pochodz\u0105 z dziedziny muzyki; Wollny jest autork\u0105 koncert\u00f3w, oratori\u00f3w, sonat, pie\u015bni. Inne narz\u0119dzia, kt\u00f3re wykorzystuje zaczerpni\u0119te s\u0105 ze \u015bwiata choreografii i teatru; w wypadku wielu projekt\u00f3w jej rol\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 najtrafniej by\u0142oby opisywa\u0107 w kategoriach re\u017cyserii. Jeszcze inne instrumenty nale\u017c\u0105 do poetyki demonstracji, manifestacji i protest\u00f3w. Niemal wszystkie przedsi\u0119wzi\u0119cia artystki maj\u0105 przy tym charakter site specific. Wollny nie tyle nawet dzia\u0142a w kontek\u015bcie konkretnych przestrzeni, ile pracuje z tymi przestrzeniami \u2013 rozumianymi zar\u00f3wno dos\u0142ownie, jako fizyczne miejsca jak i pojmowanymi w sensie spo\u0142ecznym. Je\u017celi zatem artystka tworzy koncert mo\u017ce on zosta\u0107 napisany na fabryk\u0119 czy gmach muzeum, ale r\u00f3wnie\u017c na wybran\u0105 grup\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w jakiego\u015b miasta czy specyficzn\u0105 grup\u0119 mniejszo\u015bciow\u0105.
\nSzerszy kontekst, na tle kt\u00f3rego Zorka Wollny si\u0119ga po formy zaczerpni\u0119te z r\u00f3\u017cnych dziedzin i rozwija na ich bazie autorskie strategie dzia\u0142ania, wyznacza kryzys demokracji, kt\u00f3ry prze\u017cywaj\u0105 p\u00f3\u017anokapitalistyczne spo\u0142ecze\u0144stwa zmagaj\u0105ce si\u0119 z falami populizmu, l\u0119kiem o przysz\u0142o\u015b\u0107 i frustracj\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z do\u015bwiadczeniem post\u0119puj\u0105cej utraty politycznej podmiotowo\u015bci. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wollny postrzega\u0107 mo\u017cna jako reakcj\u0119 na ten kryzys. Jej dzia\u0142ania wpisuj\u0105 si\u0119 w dyskurs odtwarzania nadw\u0105tlonych wi\u0119zi mi\u0119dzyludzkiej solidarno\u015bci, przezwyci\u0119\u017cania bezradno\u015bci, odzyskiwania poczucia sprawczo\u015bci przez jednostki buduj\u0105ce wsp\u00f3lnot\u0119. W osi\u0105ganiu tych cel\u00f3w wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa dyscyplina formy oraz g\u0142\u0119boka \u015bwiadomo\u015b\u0107 u\u017cywanych \u015brodk\u00f3w estetycznych, a z drugiej strony gotowo\u015b\u0107 do przekraczania takich tradycyjnych kategorii artystycznych jak autorstwo czy pojmowane w konwencjonalnym sensie dzie\u0142o.
\nTa gotowo\u015b\u0107 prowokuje do umieszczenia praktyk Wollny w perspektywie postartystycznej.<\/p>\n

\u201eBardzo prawdopodobne, \u017ce dzisiaj nie zajmujemy si\u0119 ju\u017c sztuk\u0105. Po prostu przegapili\u015bmy moment, kiedy przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 ona w co\u015b zupe\u0142nie innego, co\u015b, czego nie potrafimy ju\u017c nazwa\u0107. Jest jednak rzecz\u0105 pewn\u0105, \u017ce to, w czym zajmujemy si\u0119 dzisiaj, posiada wi\u0119ksze mo\u017cliwo\u015bci.\u201d – pisa\u0142 w eseju \u201eSztuka w epoce postartystycznej\u201d Jerzy Ludwi\u0144ski, jeden z najbardziej wp\u0142ywowych teoretyk\u00f3w neoawangardy w Polsce.1 Ludwi\u0144ski wskazywa\u0142 epok\u0119 postartystyczn\u0105 jako kolejny etap w ewolucji nowoczesnego poj\u0119cia sztuki – faz\u0119, w kt\u00f3rej zacieraj\u0105 si\u0119 granice mi\u0119dzy dyscyplinami artystycznymi oraz mi\u0119dzy sztuk\u0105 a teori\u0105. Powstaje w\u00f3wczas \u201euk\u0142ad metaartystyczny\u201d polegaj\u0105cy na wch\u0142oni\u0119ciu rzeczywisto\u015bci przez sztuk\u0119 \u2013 i vice versa.
\nTeskt Ludwi\u0144skiego pochodzi z 1971 roku. Nadej\u015bcie epoki postartystycznej teoretyk wieszczy\u0142 w\u00f3wczas w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci. Czy pomyli\u0142 si\u0119 w swoich rachubach? P\u00f3\u0142 wieku po publikacji \u201eSztuki w epoce postartystycznej\u201d wiele na to wskazuje. Na prze\u0142omie lat 60 i 70., mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce przes\u0105dzony jest los takich funduj\u0105cych tradycyjne wyobra\u017cenia o sztuce poj\u0119\u0107 jak autorstwo, oryginalno\u015b\u0107, autonomia dzie\u0142a, czy unikalny artefakt jako uprzywilejowany no\u015bnik warto\u015bci w sztuce. Tymczasem w nast\u0119pnych dziesi\u0119cioleciach warto\u015bci te zosta\u0142y nie tylko obronione, lecz wr\u0119cz ugruntowane. Autonomiczny \u015bwiat sztuki, poj\u0119ty jako ekspansywna ga\u0142\u0105\u017a przemys\u0142u kulturalnego rozros\u0142a si\u0119 do rozmiar\u00f3w o jakich w 1971 roku Ludwi\u0144skiemu nie moglo si\u0119 nawet \u015bni\u0107. Na przek\u00f3r g\u0142osznej przez niego dematerializacji przedmiotu sztuki, przedmioty w sztuce maj\u0105 si\u0119 lepiej ni\u017c kiedykolwiek i nigdy nie osi\u0105ga\u0142y tak zawrotnych cen.
\nLudwi\u0144ski w spos\u00f3b charakterystyczny dla utopist\u00f3w nie doszacowywa\u0142 w swoich kalkulacjach elastyczno\u015bci systemu oraz pot\u0119gi tradycji i konformizmu. Myli\u0142 si\u0119 zatem, a jednocze\u015bnie mia\u0142 racj\u0119. Epoka postartystyczna nie zi\u015bci\u0142a si\u0119 wprawdzie w formie \u201eko\u0144ca historii\u201d ewolucji sztuki, ale przecie\u017c jednak nadesz\u0142a. I mo\u017cna zaryzykowa\u0107 przypuszczenie, \u017ce gdyby Jerzy Ludwi\u0144ski mia\u0142 okazj\u0119 zapozna\u0107 si\u0119 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Zorki Wollny, uzna\u0142by j\u0105 za jedno ze \u015bwiadectw tego nadej\u015bcia.<\/p>\n

*
\nNa pocz\u0105tku lat dwutysi\u0119cznych Zorka Wollny studiowa\u0142a na ASP w Krakowie, ale wa\u017cniejsze dla kszta\u0142towania postawy artystki wydaje si\u0119 jej \u00f3wczesne zaanga\u017cowanie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u015brodowisk skupionych wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch formacji z pola kultury niezale\u017cnej \u2013 Fundacji 36,6 oraz Sp\u00f3\u0142dzielni Goldex Poldex.
\nPo upadku komunizmu, polska kultura wchodzi\u0142a w nowy porz\u0105dek z pot\u0119\u017cn\u0105 scen\u0105 niezale\u017cn\u0105, kt\u00f3ra wyros\u0142a na kontestacji rzeczywisto\u015bci wykreowanej przez autorytarny system. Klimat pierwszych lat transformacji nie sprzyja\u0142 jednak kontrkulturze. W polskim spo\u0142ecze\u0144stwie powszechne by\u0142o pocz\u0105tkowo uto\u017csamianie wolnego rynku z wolno\u015bciami obywatelskimi i demokracj\u0105. Cze\u015b\u0107 \u015brodowisk kontrkulturowych, kt\u00f3re wysz\u0142y teraz z podziemia uwa\u017ca\u0142a, \u017ce przeciw nowemu systemowi nie ma powodu si\u0119 buntowa\u0107. Wielu przedstawicieli dawnej sceny niezale\u017cnej zajmowa\u0142o si\u0119 teraz budowaniem instytucji a nie ich krytyk\u0105. Inni gotowi nawet byli system kontestowa\u0107, ale nie bardzo widzieli jak to robi\u0107, skoro zabrak\u0142o wyrazistego, jednoznacznego przeciwnika w postaci dawnego policyjnego re\u017cymu.
\nIronia losu polega\u0142a na tym, \u017ce wkraczaj\u0105c w \u015bwiat rynkowej demokracji, Polacy byli przekonani, \u017ce dokonuj\u0105 akcesu do opieku\u0144czego pa\u0144stwa dobrobytu jakie znali z gastarbeiterskich podr\u00f3\u017cy na Zach\u00f3d w latach Zimnej Wojny oraz z opowie\u015bci emigrant\u00f3w, a w rzeczywisto\u015bci zapisywali si\u0119 raczej do neoliberalnego, zglobalizowanego \u015bwiata zderegulowanego kapitalizmu, ustanowionego po konserwatywnej kontrrewolucji lat 80., kt\u00f3rej twarzami byli Ronald Reagan i Margaret Thatcher.
\nW nowym stuleciu naiwny entuzjazm pocz\u0105tk\u00f3w transformacji nieco os\u0142ab\u0142, do publicznej debaty zacz\u0119\u0142a za to na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 przebija\u0107 si\u0119 krytyczna refleksja nad budowanym w Polsce porz\u0105dkiem spo\u0142ecznym. To w\u0142a\u015bnie na te lata przypad\u0142y studia Zorki Wollny, a tak\u017ce jej zaanga\u017cowanie w aktywno\u015bci Fundacji 36,6 oraz Sp\u00f3\u0142dzielni Goldex Poldex. Obydwie formacje zosta\u0142y powo\u0142ane do \u017cycia przez urodzonych w latach 70. tw\u00f3rc\u00f3w i tw\u00f3rczynie kultury, osoby kt\u00f3re rozumia\u0142y rynkowe, liberalne regu\u0142y produkcji artystycznej \u2013 i w\u0142a\u015bnie dlatego nie zamierza\u0142y przyjmowa\u0107 ich bezkrytycznie ani bezwarunkowo. Dostrzega\u0142y jednocze\u015bnie, \u017ce w indywidualistycznym, zatomizowanym spo\u0142ecze\u0144stwie konsumpcyjnym, r\u00f3wnie wa\u017cne a mo\u017ce nawet wa\u017cniejsze od krytykowania i kontestowania systemu, staj\u0105 si\u0119 dzia\u0142ania o charakterze pozytywistycznym – takie jak budowanie struktur niezale\u017cnych zar\u00f3wno od rynku jak i sektora publicznego czy rozwijanie alternatywnych program\u00f3w i sieci edukacyjnych. W Polsce po 1989 roku trwa\u0142a intensywna promocja ideologii rynkowego egoizmu. Ka\u017cdy mia\u0142 by\u0107 kowalem w\u0142asnego losu, osobi\u015bcie i wy\u0142\u0105cznie odpowiedzialnym za sw\u00f3j spo\u0142eczny sukces lub pora\u017ck\u0119, i jednocze\u015bnie zupe\u0142nie zwolnionym z odpowiedzialno\u015bci za sprawy wsp\u00f3lne. W tym kontek\u015bcie wywrotowego wymiaru nabiera\u0142y ju\u017c nawet nie tyle efekty dzia\u0142a\u0144 Fundacji 36,6 czy Goldex Poldex, ile same metody pracy tych \u015brodowisk i rozwijane przez nie koncepty kolektywnego tworzenia, aplikowania zasad sp\u00f3\u0142dzielczo\u015bci do produkcji artystycznej czy pracy spo\u0142ecznej.
\nTrudno przeceni\u0107 rol\u0119, jak\u0105 okres zaanga\u017cowania w dzia\u0142alno\u015bci Goldex Poldex i Fundacji 36,6 odegra\u0142 w krystalizowaniu si\u0119 zar\u00f3wno \u015bwiadomo\u015bci artystycznej jak i politycznej Zorki Wollny; zreszt\u0105 w tw\u00f3rczo\u015bci artystki te dwa obszary zaczn\u0105 si\u0119 z biegiem czasu przenika\u0107 tak intensywnie, \u017ce trudno b\u0119dzie oddzieli\u0107 jeden od drugiego. W Goldex Poldex i Fundacji 36,6 praktykowano wsp\u00f3\u0142prac\u0119 reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne dziedziny tw\u00f3rc\u00f3w i tw\u00f3rczy\u0144 dziel\u0105cych si\u0119 ze sob\u0105 nawzajem kompetencjami. Te do\u015bwiadczenia dosz\u0142y do g\u0142osu w \u201eKoncercie na wysokie obcasy\u201d z 2004 roku \u2013 pierwszej performatywnej realizacji, kt\u00f3ra zwr\u00f3ci\u0142a na Zork\u0119 Wollny uwag\u0119 \u015bwiata sztuki.<\/p>\n

Wollny stworzy\u0142a \u201eKoncert na wysokie obcasy\u201d we wsp\u00f3\u0142pracy z kompozytork\u0105 Ann\u0105 Szwajgier. Utw\u00f3r zosta\u0142 wykonany przez obut\u0105 w pantofle na wysokich obcasach grup\u0119 performerek, kt\u00f3re porusza\u0142y si\u0119 wed\u0142ug precyzyjnie opracowanej choreografii we wn\u0119trzu gmachu Collegium Novum. Dochodz\u0105cy z r\u00f3\u017cnych stron odg\u0142os krok\u00f3w uczestniczek dzia\u0142ania ni\u00f3s\u0142 si\u0119 w hallu wej\u015bciowym i korytarzach reprezentacyjnego neogotyckiego budynku, w kt\u00f3rym mie\u015bci si\u0119 siedziba rektora i w\u0142adz administracyjnych Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. W pewnym sensie performerki gra\u0142y obcasami koncert na gmachu, kt\u00f3ry pretenduje do rangi intelektualnego i naukowego serca Krakowa.
\nW patriarchalnej Polsce, w kt\u00f3rej prawa kobiet po 1989 roku znalaz\u0142y si\u0119 na g\u0142\u00f3wnej linii frontu wojny kulturowej mi\u0119dzy \u017cywio\u0142ami post\u0119pu i emancypacji a si\u0142ami konserwatywnymi, polityczna wymowa wype\u0142nienia wa\u017cnego o\u015brodka w\u0142adzy echem kobiecych krok\u00f3w mia\u0142a swoj\u0105 niezaprzeczaln\u0105 si\u0142\u0119. Jednocze\u015bnie \u201eKoncert na wysokie obcasy\u201d by\u0142 propozycj\u0105 alternatywn\u0105 wobec dominuj\u0105cego na polskiej scenie paradygmatu sztuki performans.<\/p>\n

*<\/p>\n

W czasie kiedy Zorka Wollny rozpoczyna\u0142a studia, Akademia Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie, podobnie zreszt\u0105 jak inne uczelnie artystyczne w Polsce, wci\u0105\u017c opiera\u0142a dydaktyk\u0119 na g\u0142\u0119boko zakorzenionym w historii (cho\u0107 niekoniecznie odpowiadaj\u0105cym ponowoczesnym realiom), podziale sztuki na tradycyjne artystyczne dyscypliny: malarstwo, rze\u017ab\u0119, i grafik\u0119. Tworzenie nowych, interdyscyplinarnych wydzia\u0142\u00f3w by\u0142o dopiero w procesie2. Tym bardziej kwesti\u0105 przysz\u0142o\u015bci pozostawa\u0142a akademizacja performansu.
\nPerformans nie by\u0142 wi\u0119c \u00f3wcze\u015bnie dyscyplin\u0105 akademick\u0105, mia\u0142 jednak sw\u00f3j kanon i klasyk\u0119. Definiowa\u0142y j\u0105 postaci charyzmatycznych artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy, jak Zbigniew Warpechowski, J\u00f3zef Robakowski czy Jaros\u0142aw Koz\u0142owski stawali przed publiczno\u015bci\u0105 osobi\u015bcie i koncentrowali na sobie bez reszty jej uwag\u0119, wykonuj\u0105c dzia\u0142ania o charakterze quasi-rytua\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych zreszt\u0105 sami sk\u0142adali si\u0119 cz\u0119sto w swego rodzaju ofierze. Body art i pokrewne dzia\u0142ania, w kt\u00f3rych performerzy zadawali sobie b\u00f3l czy testowali w\u0142asn\u0105 fizyczn\u0105 i psychiczn\u0105 wytrzyma\u0142o\u015b\u0107, nale\u017ca\u0142y do fundamentu polskiej tradycji performatywnej. Ta sformu\u0142owana w latach 70. poetyka po 1989 roku by\u0142a wci\u0105\u017c \u017cywa i znalaz\u0142a kontynuacj\u0119 mi\u0119dzy innymi na gruncie tzw. sztuki krytycznej. Jej reprezentantki i reprezentanci, zafascynowani problematyk\u0105 cielesno\u015bci, w latach 90. wielokrotnie si\u0119gali po strategie bliskie tym, kt\u00f3re dwie dekady wcze\u015bniej wyznaczyli pionierzy body art.
\nW dominuj\u0105cym modelu performans, z kt\u00f3rym dyscyplina ta wkroczy\u0142a w Polsce w XXI wiek, centraln\u0105 figur\u0105 pozostawa\u0142 zatem artysta lub artystka samotnie konfrontuj\u0105ca si\u0119 ze spo\u0142ecze\u0144stwem i \u015bwiatem – posta\u0107 o wyra\u017anym rysie heroicznym, sk\u0142onna do ekstremalnych zachowa\u0144, czasem r\u00f3wnie\u017c autoagresywnej przemocy. W t\u0119 poetyk\u0119 wpisany by\u0142 dystans wobec wszelkich form teatralno\u015bci, nie by\u0142o w niej te\u017c wiele miejsca na prac\u0119 zespo\u0142ow\u0105. Na krajowej scenie istnia\u0142y wprawdzie alternatywne punkty odniesienia, takie na przyk\u0142ad jak parateatralne happeningi Akademii Ruchu, ale w okresie, w kt\u00f3rym krystalizowa\u0142a si\u0119 postawa artystyczna Zorki Wollny nie by\u0142y one jeszcze szerzej dyskutowane na gruncie sztuk wizualnych. W istocie to w\u0142a\u015bnie autork\u0119 \u201eKoncertu na wysokie obcasy\u201d mo\u017cna postrzega\u0107 jako jedn\u0105 z prekursorek nowego pojmowania performatywno\u015bci. Znalaz\u0142o ono wyraz w zjawisku tak zwanego zwrotu performatywnego, tendencji, kt\u00f3ra w roku 2018 zosta\u0142a podsumowane na kuratorowanej przez Agnieszk\u0119 Sosnowsk\u0105 i Tomasza Plat\u0119 wystawie \u201eInne ta\u0144ce\u201d w Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej Zamek Ujazdowski.
\nWystawa prezentowa\u0142a kategori\u0119 performatywno\u015bci negocjowan\u0105 i praktykowan\u0105 w kontek\u015bcie takich poj\u0119\u0107 i zjawisk jak estetyka relacyjna, nowe technologie, a tak\u017ce, last but not least interdyscyplinarno\u015b\u0107; w \u015bwietle \u201eInnych ta\u0144c\u00f3w\u201d granice mi\u0119dzy choreografi\u0105, teatrem, performensem, sztukami wizualnymi, czy aktywizmem, kiedy\u015b rysuj\u0105ce si\u0119 wyra\u017anie, wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zaczynaj\u0105 si\u0119 zaciera\u0107.<\/p>\n

*<\/p>\n

Zorka Wollny nie zosta\u0142a w tym projekcie uwzgl\u0119dniona, co \u015bmia\u0142o mo\u017cna nazwa\u0107 niedopatrzeniem, poniewa\u017c to ona pod koniec pierwszej dekady XXI wieku przeciera\u0142a szlaki dla antyheroicznych dzia\u0142a\u0144 performatywnych, w kt\u00f3rych akcent przesuwa\u0142 si\u0119 z postaci autorki na bohatera zbiorowego i kt\u00f3rych poetyka oparta by\u0142a na interdyscyplinarno\u015bci. Nie znaczy to jednak, \u017ce artystka zosta\u0142a generalnie zignorowana przez \u015bwiat sztuki. Przeciwnie, instytucje zwr\u00f3ci\u0142y na ni\u0105 uwag\u0119 stosunkowo wcze\u015bnie. Jeszcze w czasie studi\u00f3w i w dyplomowym roku 2006 Wollny zrealizowa\u0142a szereg performatywnych projekt\u00f3w, w kt\u00f3rych to w\u0142a\u015bnie instytucje by\u0142y tematem i zarazem tworzywem dzia\u0142ania. W roku 2005 powsta\u0142o \u201eMuzeum\u201d – rozpisana na siedmioro wykonawc\u00f3w performatywna interpretacja ekspozycji zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie. W tym samym roku na zaproszenie Westf\u00e4lischer Kunstverein w M\u00fcnster stworzy\u0142a wraz z Ann\u0105 Szwajgier \u201eKoncert na Landesmuseum\u201d. Kolejny rok przyni\u00f3s\u0142 \u201eChodzonego na kolekcj\u0119 sztuki XX i XXI wieku\u201d, projekt, kt\u00f3ry tematyzowa\u0142 ekspozycj\u0119 zbior\u00f3w Muzeum Sztuki w \u0141odzi.
\nW roku 2009 artystka zosta\u0142a nominowana do nagrody \u201eSpojrzenia\u201d – najwa\u017cniejszego \u00f3wcze\u015bnie w Polsce wyr\u00f3\u017cnienia dla artyst\u00f3w i artystek do 36 roku \u017cycia, przyznawanego wsp\u00f3lnie przez Narodow\u0105 Galerie Zach\u0119ta i Deutsche Bank. W ramach uczestnictwa w konkursowej wystawie nominowanych tw\u00f3rczy\u0144 i tw\u00f3rc\u00f3w, Wollny zaprezentowa\u0142a napisan\u0105 wsp\u00f3lnie z Ann\u0105 Szwajgier \u201eBallad\u0119 na gmach Zach\u0119ty\u201d – inspirowane histori\u0105 instytucji zdarzenie d\u017awi\u0119kowe, wykonywane przez czterna\u015bcioro performer\u00f3w, i przeznaczony do odbioru przez publiczno\u015b\u0107 z zamkni\u0119tymi oczyma.
\nWchodz\u0105c do instytucji Zork\u0119 Wollny najbardziej interesowa\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie publiczno\u015bci\u0105 \u2013 choreografi\u0105 jej ruch\u00f3w i zachowa\u0144 w galeriach i muzeach. Odg\u0142osami obecno\u015bci ludzi w salach wystawowych. Tym jak formy tej obecno\u015bci modelowane s\u0105 przez architektur\u0119 instytucjonalnych budynk\u00f3w, przez ich symboliczny autorytet, i polityczn\u0105 ram\u0119, w kt\u00f3r\u0105 bior\u0105 nie tylko prezentowane artefakty, ale i ogl\u0105daj\u0105ce je osoby.<\/p>\n

W wielu z wymienionych wy\u017cej a tak\u017ce p\u00f3\u017aniejszych akcjach Wollny, w kt\u00f3rych teatrem dzia\u0142a\u0144 stawa\u0142y si\u0119 instytucje sztuki, nieostre stawa\u0142o si\u0119 rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy wykonawcami i wykonawczyniami, kt\u00f3rzy performowali wyre\u017cyserowane zachowania publiczno\u015bci, a sam\u0105 publiczno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej wprawdzie nikt nie re\u017cyserowa\u0142, ale kt\u00f3ra przecie\u017c r\u00f3wnie\u017c gra\u0142a swoj\u0105 rol\u0119. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce w przestrzeni, w kt\u00f3rej mia\u0142o miejsce zdarzenie inscenizowane przez artystk\u0119, spotyka\u0142y si\u0119 i miesza\u0142y dwie grupy odbiorczy\u0144 i odbiorc\u00f3w. Jedne osoby przysz\u0142y zobaczy\u0107 performens Wollny, inne znalaz\u0142y si\u0119 w muzeum lub galerii \u017ceby zwiedza\u0107 wystawy i stawa\u0142y si\u0119 publiczno\u015bci\u0105 performensu nierzadko nie maj\u0105c \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce s\u0105 jego \u015bwiadkami. Jak w takiej sytuacji odr\u00f3\u017cni\u0107 osoby, kt\u00f3re tworz\u0105 zdarzenie, od tych, kt\u00f3re s\u0105 jego odbiorcami i odbiorczyniami?
\nA mo\u017ce w og\u00f3le nie ma \u017cadnych odbiorczy\u0144 i odbiorc\u00f3w i s\u0105 tylko uczestnicy?
\nTo jedno z kluczowych pyta\u0144 w tw\u00f3rczo\u015bci Zorki Wollny, kt\u00f3ra pog\u0142\u0119bia\u0142a je w miar\u0119 rozwoju swojej praktyki artystycznej. Jak rozumie\u0107 rozw\u00f3j w kontek\u015bcie sztuki tej artystki? Jedni tw\u00f3rcy doskonal\u0105 styl, inni zwi\u0119kszaj\u0105 rozmach i skal\u0119 swoich dzia\u0142a\u0144. W wypadku Zorki r\u00f3wnie\u017c mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o doskonaleniu technik artystycznego wyrazu. Artystka wykorzystuje w swoich projektach choreografi\u0119, \u015bpiew, inscenizuje, komponuje muzyk\u0119. \u017badnej z tych umiej\u0119tno\u015bci nie posiad\u0142a podczas studi\u00f3w na Akademii Sztuk Pi\u0119knych; rozwija\u0142a je na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, uczy\u0142a si\u0119 ich r\u00f3wnie\u017c od swoich wsp\u00f3\u0142pracowniczek i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. W\u015br\u00f3d mo\u017cliwych punkt\u00f3w widzenia na praktyk\u0119 Wollny jest i taki, z kt\u00f3rego ukazuje si\u0119 ona jako proces ustawicznego samokszta\u0142cenia, a dok\u0142adniej m\u00f3wi\u0105c, poszerzania zasob\u00f3w narz\u0119dzi pracy.
\nMiar\u0105 warto\u015bci narz\u0119dzi jest u\u017cyteczno\u015b\u0107, a wi\u0119c wa\u017cne jest jaki u\u017cytek artystka robi ze swoich kompetencji. Praktyka Zorki Wollny, znajduje si\u0119 na przeciwleg\u0142ym biegunie modelu tw\u00f3rczo\u015bci, kt\u00f3rego istot\u0105 jest autoekspresja \u2013 i to nie tylko i nawet nie przede wszystkim dlatego, \u017ce artystka najcz\u0119\u015bciej deleguje wykonanie swoich projekt\u00f3w na innych. Niekt\u00f3re prace Wollny mog\u0105 prowokowa\u0107 skojarzenia z delegowanymi performensami, kt\u00f3re przybieraj\u0105 form\u0119 \u017cywych quasi-rze\u017ab, w rodzaju tych, kt\u00f3re tworzy Tino Sehgal. Ten trop wiedzie jednak na manowce. Je\u017celi Wollny wprowadza na scen\u0119 inne osoby, to nie po to, aby dzia\u0142a\u0142y lub przemawia\u0142y w jej imieniu. Przeciwnie; artystka nie zabiera g\u0142osu w swoich projektach; oddaje go miejscom, procesom, osobom i spo\u0142eczno\u015bciom, z kt\u00f3rymi pracuje. To one (miejsca, osoby, sytuacje) decyduj\u0105 o tre\u015bci. Wollny bierze odpowiedzialno\u015b\u0107 za form\u0119; w przedsi\u0119wzi\u0119ciach artystki przedmiotem delegowania jest zatem nie tyle dyskurs, ile kompetencje tw\u00f3rczyni. Spo\u0142ecze\u0144stwo nie cierpi bowiem na deficyt tre\u015bci; jest przecie\u017c do opowiedzenia tyle historii alternatywnych wobec dominuj\u0105cych narracji, tyle mniejszo\u015bciowych interes\u00f3w i postulat\u00f3w do wyartyku\u0142owania, tyle g\u0142os\u00f3w protestu i sprzeciwu, kt\u00f3re pozostaj\u0105 nies\u0142yszalne i ignorowane. Istnieje za to deficyt formy, brak skutecznych instrument\u00f3w dzia\u0142ania. Sztuka jest w\u0142a\u015bnie takim instrumentem; cieszy si\u0119 spo\u0142ecznym presti\u017cem, przyci\u0105ga zainteresowanie, zapewnia widzialno\u015b\u0107 i s\u0142yszalno\u015b\u0107. Artystka w rozumieniu Zorki Wollny to nie tyle kto\u015b, kto skupia na sobie uwag\u0119 poniewa\u017c dysponuje wyj\u0105tkowymi umiej\u0119tno\u015bciami, ile osoba, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 dystrybucj\u0105 i udost\u0119pnianiem narz\u0119dzi sztuki poza jej obszarem.<\/p>\n

*<\/p>\n

Jako tw\u00f3rczyni site specific, Zorka Wollny jest z natury rzeczy artystk\u0105 nomadyczn\u0105. Od lat mieszka w Berlinie, wyk\u0142ada na Akademii Sztuki w Szczecinie, bierze intensywny udzia\u0142 w programach rezydencyjnych od Iranu po Keni\u0119. Sztuka Wollny nie rodzi si\u0119 w pracowni, lecz w kontek\u015bcie, a zatem artystka podr\u00f3\u017cuje tam, gdzie czeka na ni\u0105 kontekst, ludzie, miejsca, sytuacje. Je\u017celi tworzy koncert, to pisze go na zamkni\u0119t\u0105 fabryk\u0119, kt\u00f3ra mie\u015bci w sobie histori\u0119 utraconych miejsc pracy, przemian ekonomicznych i konkretnej, uwik\u0142anej w te procesy spo\u0142eczno\u015bci. Albo na likwidowan\u0105 szko\u0142\u0119, kt\u00f3ra ma do opowiedzenia rzecz o zmianach w politykach edukacyjnych i socjalnych oraz o pog\u0142\u0119biaj\u0105cych si\u0119 nier\u00f3wno\u015bciach w dost\u0119pie do wiedzy. Albo na wyeksploatowan\u0105 kopalni\u0119 z\u0142ota, kt\u00f3ra jest modelem \u015bwiata (dos\u0142ownie) wydr\u0105\u017conego przez ludzk\u0105 chciwo\u015b\u0107 i ambicj\u0119.
\nJe\u017celi artystka si\u0119ga po form\u0119 wokaln\u0105 to mo\u017ce ona by\u0107 rozpisana \u2013 jak by\u0142o to w utworze \u201eOratorium na orkiestr\u0119 i ch\u00f3r mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy\u201d z 2011 roku \u2013 na zesp\u00f3\u0142 profesjonalnych muzyk\u00f3w oraz na g\u0142osy obywatelek i obywateli miasta – ch\u00f3r, kt\u00f3ry tworzyli przedstawiciele i przedstawicielki r\u00f3\u017cnych organizacji pozarz\u0105dowych, od Greenpeace i Amnesty International, przez \u015brodowiska lokatorskie i feministyczne, po sto\u0142eczn\u0105 rowerow\u0105 Mas\u0119 Krytyczn\u0105. Osoby uczestnicz\u0105ce w tym wielog\u0142osie, artyku\u0142owa\u0142y swoje pogl\u0105dy i postulaty w formie oratorium. Utw\u00f3r wykonywany by\u0142 w przestrzeniach publicznych, wi\u0119c kompozycja wplata\u0142a si\u0119 w pejza\u017c d\u017awi\u0119kowy metropolii; g\u0142os zabierali nie tylko mieszka\u0144cy ale i samo miasto.
\nJe\u017celi Wollny pisze pie\u015b\u0144 to b\u0119dzie ona to \u201ePie\u015bni\u0105 oporu\u201d, jak ta, kt\u00f3r\u0105 w 2015 roku stworzy\u0142a razem z m\u0142odymi mieszka\u0144cami Stambu\u0142u \u2013 weteranami i weterankami frontalnej konfrontacji spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego z autorytarn\u0105 w\u0142adz\u0105, do jakiej w stolicy Turcji dosz\u0142o w 2013 roku podczas protest\u00f3w wywo\u0142anych decyzj\u0105 o likwidacji parku Gezi.
\nMuzyka, g\u0142os i d\u017awi\u0119k s\u0105 \u015brodkami wyrazu, kt\u00f3re zadzia\u0142aj\u0105 zawsze i wsz\u0119dzie; to wa\u017cna jako\u015b\u0107 dla artystki, kt\u00f3ra przemieszcza si\u0119 mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi kontekstami; narz\u0119dzia, kt\u00f3rymi si\u0119 pos\u0142uguje musz\u0105 mie\u0107 uniwersalny charakter. Bodaj jeszcze istotniejszy wydaje si\u0119 partycypacyjny potencja\u0142 form muzycznych, kt\u00f3rego uciele\u015bnieniem jest figura orkiestry czy ch\u00f3ru. Trudno jest po\u0142\u0105czy\u0107 sto gest\u00f3w malarskich w jeden zbiorowy gest, ale sto po\u0142\u0105czonych g\u0142os\u00f3w tworzy now\u0105 jako\u015b\u0107, przekraczaj\u0105c\u0105 prost\u0105 sum\u0119 wysi\u0142ku zaanga\u017cowanych os\u00f3b. Zbiorowe tworzenie muzyki pokrewne jest uczestnictwu w manifestacji, podczas kt\u00f3rej cia\u0142a indywidu\u00f3w jednocz\u0105 si\u0119 w jedno cia\u0142o o politycznej naturze. Last, but not least, istotny jest zmys\u0142owy wymiar form muzycznych; d\u017awi\u0119k, rytm, g\u0142os, ruch przep\u0142ywaj\u0105 przez cia\u0142a, zanim dotr\u0105 do \u015bwiadomo\u015bci odbiorc\u00f3w\/odbiorczy\u0144, kt\u00f3re s\u0105 osobami uczestnicz\u0105cymi. \u201eMoim g\u0142\u00f3wnym postulatem, i w stosunku do teatru, i do macierzystych sztuk wizualnych \u2013 pisze Wollny w swoim artist\u2019s statement – jest brak rozdzia\u0142u zmys\u0142owo\u015bci od intelektu. Refleksja jest zmys\u0142ow\u0105 czynno\u015bci\u0105. Tak\u0105 zasad\u0119 staram si\u0119 przyj\u0105\u0107 zar\u00f3wno komponuj\u0105c muzyk\u0119 site specific, jak i realizuj\u0105c spektakle \u2013 kola\u017ce oraz utwory szmerowe z elementami choreografii\u201d.<\/p>\n

*<\/p>\n

Po przeprowadzce do Berlina, Zorka Wollny zainicjowa\u0142a powstanie Psychodelic Choir, zespo\u0142u wokalistek-improwizatorek, kt\u00f3rego jest liderk\u0105. W rodzinnej Polsce postrzegana jest jako osoba nale\u017c\u0105ca do \u015bwiata sztuk wizualnych, mimo tego, \u017ce jedynie sporadycznie dostarcza temu \u015bwiatu artefakt\u00f3w i praca z wizualno\u015bci\u0105 nigdy nie stanowi\u0142a sedna jej praktyki. Z kolei w Berlinie przez d\u0142ugie lata by\u0142a lepiej rozpoznana przez \u015brodowisko muzyczne ni\u017c scen\u0119 galeryjn\u0105; takie postrzeganie artystki wzmacnia jej regularny udzia\u0142 w presti\u017cowych festiwalach po\u015bwi\u0119conych sztuce d\u017awi\u0119ku, muzyce wsp\u00f3\u0142czesnej, i interdyscyplinarnym eksperymentom, takich jak Warszawska Jesie\u0144, czy berli\u0144ski CTM, kt\u00f3rego jest cz\u0119st\u0105 uczestniczk\u0105. A jednak pr\u00f3ba sklasyfikowania Zorki Wollny jako osoby, kt\u00f3rej praktyka spe\u0142nia si\u0119 w tworzeniu i wykonywaniu muzyki, musi zako\u0144czy\u0107 si\u0119 niepowodzeniem; tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystki w takiej formule si\u0119 nie zmie\u015bci.
\nCo w takim razie jest warto\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 Zorka Wollny pragnie wytworzy\u0107 poprzez swoje praktyki?
\nW uchwyceniu tej warto\u015bci pomaga rezygnacja z poszukiwania w tw\u00f3rczo\u015bci Wollny zamkni\u0119tych, sko\u0144czonych produkt\u00f3w artystycznych (takich na przyk\u0142ad jak utwory muzyczne przeznaczone do wielokrotnego odtwarzania, czy wyabstrachowane z kontekstu autonomiczne dzie\u0142a sztuki). Zorka ma w swoim dorobku budowanie projekt\u00f3w we wsp\u00f3\u0142pracy z r\u00f3\u017cnymi grupami uczestnik\u00f3w, znajduj\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach na \u015bwiecie i w r\u00f3\u017cnych polityczno-spo\u0142ecznych sytuacjach. Byli w\u015br\u00f3d nich zar\u00f3wno wyszkoleni, profesjonalni performerzy i performerki, jak i osoby nie maj\u0105ce przed spotkaniem z Wollny \u017cadnych do\u015bwiadcze\u0144 w tej dziedzinie. Cz\u0142onkowie lokalnych spo\u0142eczno\u015bci z gentryfikowanych dzielnic, pracownicy likwidowanych zak\u0142ad\u00f3w, aktywi\u015bci i aktywistki, cz\u0142onkowie organizacji pozarz\u0105dowych \u2013 te i wiele innych os\u00f3b bra\u0142y udzia\u0142 w projektach Zorki z powod\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych motywacje artystyczne nie mia\u0142y najwi\u0119kszego znaczenia \u2013 je\u017celi posiada\u0142y je w og\u00f3le. Wa\u017cniejsze by\u0142o wyartyku\u0142owanie jakiego\u015b problemu, pogl\u0105du, obecno\u015bci i podmiotowo\u015bci. W pracy z grup\u0105, Zorka Wollny zajmuje jednoznaczn\u0105 pozycj\u0119 artystki, czyli osoby dysponuj\u0105cej kunsztami. Nie jest jednak autork\u0105 w tradycyjnym rozumieniu tego s\u0142owa. Bli\u017cej jej do figury liderki, kt\u00f3ra spaja grup\u0119 i koordynuje jej dzia\u0142ania, Jest tak\u017ce trenerk\u0105, kt\u00f3ra dzieli si\u0119 z uczestniczkami i uczestnikami swoimi umiej\u0119tno\u015bciami, pomaga wyzwoli\u0107 potencja\u0142 os\u00f3b bior\u0105cych udzia\u0142 w dzia\u0142aniu; \u0107wiczenia z emisji g\u0142osu s\u0105 najlepszym przyk\u0142adem zasobu , kt\u00f3rym dysponuje niemal ka\u017cdy, ale nie wszyscy mamy do\u015bwiadczenie w wydobywaniu i precyzyjnym pos\u0142ugiwaniu si\u0119 tym instrumentem.<\/p>\n

*<\/p>\n

Artystka przyjmuj\u0105ca tak\u0105 strategi\u0119 jak\u0105 wybra\u0142a Zorka Wollny musi by\u0107 wra\u017cliw\u0105, uwa\u017cn\u0105 s\u0142uchaczk\u0105 oraz baczn\u0105 obserwatork\u0105. Rozpoznanie czego potrzebuje dana spo\u0142eczno\u015b\u0107 (miejsce, sytuacja), co osoby uczestnicz\u0105ce mog\u0105 zrobi\u0107, a co znajduje si\u0119 poza zasi\u0119giem ich mo\u017cliwo\u015bci, rozstrzygni\u0119cie czy tym razem nale\u017cy raczej wsp\u00f3lnie \u015bpiewa\u0107 czy szepta\u0107 \u2013 oto newralgiczny element artystycznego warsztatu Zorki. Nale\u017cy do niego r\u00f3wnie\u017c dodawanie odwagi. \u201eDu\u017c\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mojej pracy jest zach\u0119canie ludzi, o\u015bmielanie ich.\u201d – m\u00f3wi artystka \u2013 \u201eTo praca nad ich ruchem, praca nad ich g\u0142osem. Nie ka\u017cdy ma odwag\u0119 krzycze\u0107, nie od razu, mo\u017ce nigdy. Dla niekt\u00f3rych sam akt udzia\u0142u w projekcie jest czym\u015b nowym i odwa\u017cnym. Pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3r\u0105 musisz zrobi\u0107, to uszanowa\u0107 to. Czasem \u2013 to bardzo trudna sprawa \u2013 trzeba pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce w\u0142asne ambicje nie zostan\u0105 w pe\u0142ni zrealizowane.\u201d3 Sztuka ma ogromny potencja\u0142 onie\u015bmielania, alienowania i wykluczania tych, kt\u00f3rzy znajduj\u0105 si\u0119 na zewn\u0105trz jej \u015bwiata. Ten \u015bwiat potrafi robi\u0107 wra\u017cenie zamkni\u0119tego, elitarnego, obwarowanego wymaganiami wysokich kompetencji kulturowych i spo\u0142ecznych, i w gruncie rzeczy samowystarczalnego. Wra\u017cenie to jest s\u0142uszne i zarazem mylne, poniewa\u017c sztuka posiada r\u00f3wnie du\u017cy potencja\u0142 emancypacyjny i upodmiotowiaj\u0105cy. To, kt\u00f3ra z tych dw\u00f3ch mo\u017cliwo\u015bci zostanie wyzwolona zale\u017cy od tego jaki wektor nada si\u0119 sile spo\u0142ecznego presti\u017cu i autorytetu sztuki. Ten wyb\u00f3r jest kwesti\u0105 etyczn\u0105; Zorka Wollny nale\u017cy do tw\u00f3rczy\u0144, w praktykach kt\u00f3rych nie spos\u00f3b oddzieli\u0107 estetyk\u0119 od etyki.
\nJe\u017celi artystka oddaje znacz\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej autonomii tw\u00f3rczej na rzecz innych os\u00f3b, rodzi si\u0119 pytanie, co dostaje w zamian. Najkr\u00f3tsza odpowied\u017a brzmi: wszystko. A dok\u0142adniej m\u00f3wi\u0105c rzeczywisto\u015b\u0107, do kt\u00f3rej droga prowadzi przez postartystyczny wymiar tw\u00f3rczo\u015bci Wollny. Jej projekty nie maj\u0105 charakteru reprezentacji, nie na\u015bladuj\u0105 i nie przedstawiaj\u0105 rzeczywisto\u015bci. S\u0105 ni\u0105 sam\u0105 \u2013 uj\u0119t\u0105 w formalne i estetyczne ramy i r\u00f3wnie niepowtarzaln\u0105, co inne realne zdarzenia. Nie da si\u0119 zatem ich konsumowa\u0107, mo\u017cna za to w nich uczestniczy\u0107, Nawet je\u017celi Wollny si\u0119ga po formaty galeryjne, obiekty czy instalacje, proponuje odbiorcom i odbiorczyniom wyj\u015bcie z roli publiczno\u015bci i przyj\u015bcie na pozycje uczestniczek i uczestnik\u00f3w. Tak zrobi\u0142a na przyk\u0142ad na wystawie \u201e\u015arodowisko. Retrospektywa na przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d w Trafostacji Sztuki w Szczecinie, na kt\u00f3rej rozsypywa\u0142a szk\u0142o, kruszywo i \u017cwir, tak, by kroki odwiedzaj\u0105cych galeri\u0119 os\u00f3b nie pozosta\u0142y bez echa. Stawia\u0142a mikrofony by g\u0142osy tych, kt\u00f3rzy przyszli na wystaw\u0119 wybrzmia\u0142y w instytucji. Odda\u0142a do dyspozycji uczestnik\u00f3w i uczestniczek \u201e\u015arodowiska\u201d zestaw perkusyjny, by wype\u0142nili ekspozycj\u0119 swoimi rytmami. Ten instrument zaprojektowa\u0142a i zbudowa\u0142a wraz z pracownikami stoczni szczeci\u0144skiej. Za tworzywo pos\u0142u\u017cy\u0142y szcz\u0105tki maszyn z tego niegdy\u015b pot\u0119\u017cnego kompleksu przemys\u0142owego, kt\u00f3ry dzi\u015b jest cieniem samego siebie sprzed lat; Szczecina nie omin\u0119\u0142a fala deindustrializacji, kt\u00f3ra przetoczy\u0142a si\u0119 przez kraje postkomunistyczne w czasie transformacji, zmywaj\u0105c miejsca pracy i dawne struktury spo\u0142eczne.
\nSzczeci\u0144scy stoczniowcy zbudowali r\u00f3wnie\u017c wraz z artystk\u0105 z pozak\u0142adowego z\u0142omu wielkie stalowe ko\u0142yski. Wy\u0142o\u017cone piank\u0105 wyg\u0142uszaj\u0105c\u0105 zach\u0119ca\u0142y by po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 w nich i zamiast ko\u0142ysanek, wys\u0142ucha\u0107 \u201ePrzebudzanek\u201d – zbioru nagranych przez Wollny g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re wypowiadaj\u0105 pytania z rodzaju tych, kt\u00f3re tak wiele os\u00f3b zadaje dzi\u015b sobie przed za\u015bni\u0119ciem i kt\u00f3re nie pozwalaj\u0105 zasn\u0105\u0107. Czy jeste\u015bmy w\u015bciekli? Czy jeste\u015bmy zrezygnowani? Czy \u015bwiat jest niesprawiedliwy z natury? Czy raczej kto\u015b go tak urz\u0105dzi\u0142? Czy mo\u017cemy go zmieni\u0107?
\nCzy tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Zorki Wollny postrzega\u0107 mo\u017cna jako poszukiwania odpowiedzi na te pytania – rozpisanej na kolejne projekty, utwory i zdarzenia? Sebastian Cichocki i Kuba Szreder, kuratorzy wystawy o wsp\u00f3\u0142czesnych praktykach postartystycznych \u201eRobi\u0105c u\u017cytek\u201d, pod\u0105\u017caj\u0105c za propozycj\u0105 filozofa Alvy No\u00ebgo, nazywali dzie\u0142a postsztuki \u201edziwnymi narz\u0119dziami\u201d, instrumentami, kt\u00f3re \u201epomagaj\u0105 nam wykuwa\u0107 w rzeczywisto\u015bci nisze, tunele, schrony\u201d4. Kuba Szreder pisa\u0142 o tych instrumentach: \u201edziwne narz\u0119dzia oferowane przez sztuk\u0119 trzeba wprawia\u0107 w ruch, bo inaczej wyobra\u017ania zamieni si\u0119 w spektakl. Jedynym sposobem, \u017ceby si\u0119 tego nauczy\u0107, jest wzi\u0119cie spraw w swoje r\u0119ce i nauczenie si\u0119 obs\u0142ugi owych narz\u0119dzi metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w, poprzez praktycznie zorientowane my\u015bleniodzia\u0142anie.\u201d5 Kategoria dziwnych narz\u0119dzi wydaje si\u0119 pomocna r\u00f3wnie\u017c w dyskusji o praktykach Zorki Wollny. Instrumenty, kt\u00f3re artystka konstruuje i uaktywnia w swoich projektach, maj\u0105 form\u0119 zaczerpni\u0119t\u0105 ze \u015bwiata sztuki, muzyki, teatru, ale dzia\u0142aj\u0105 w rzeczywisto\u015bci. Wollny nie tyle odpowiada na pytanie o mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmienienia \u015bwiata, ile dostarcza narz\u0119dzi zmiany.<\/p>\n

Stach Szab\u0142owski 2023<\/p>\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koncert na rzeczywisto\u015b\u0107. O\u00a0postartystycznych praktykach Zorki Wollny Jednym ze sposob\u00f3w opisania \u015bwiata sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej jest przedstawienie go jako obszaru, na kt\u00f3ry dialektycznie oddzia\u0142uj\u0105 przeciwstawne pola grawitacyjne. Jedno z nich to si\u0142a ci\u0105\u017cenia korupcji praktyk artystycznych przez rynek, kapita\u0142, \u017cywio\u0142y utowarowienia idei, potwierdzenia nier\u00f3wno\u015bci i spo\u0142ecznego uprzywilejowania. Drugie pole wyznaczone jest przez d\u0105\u017cenia do ustanowienia sztuki jako techniki oporu, narz\u0119dzia emancypacji, j\u0119zyka artykulacji…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2799","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2799"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2806,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2799\/revisions\/2806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zorkawollny.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}